Jaarlijks wordt ons rond 4 en 5 mei verteld dat we waakzaam moeten zijn en de vrijheid moeten beschermen. Deze geluiden zijn langs het hele politieke spectrum te horen, maar hebben niet allemaal dezelfde betekenis. Waar de een privileges die langzaam worden ingeperkt ervaart als een beperking van diens vrijheid, ervaart de ander nog altijd schendingen van veiligheid en rechten; de onderdrukte groepen.

Omschrijving omslagfoto: vier draden prikkeldraad met daarachter opgestoken handen in verschillende kleuren van verschillende lengtes. De meeste vast achter het prikkeldraad, enkele daarbovenuit stekend.

In de rubriek Onder de leden geven we het woord aan onze leden en laten we hen vertellen over hun ervaringen, wat ze bezig houdt en waar ze voor staan. Middels interviews, columns en verhalen willen we zo een platform bieden aan de vele geluiden die binnen onze partij leven. In dit artikel vertelt Myrthe Minnaert over wat vrijheid volgens haar betekent. Myrthe is student Postcolonial Studies en actief lid bij de Social Media commissie van Utrecht BIJ1.

Met dit stuk wil ik me met name richten tot die mensen die vinden dat hun vrijheid in gevaar is omdat ze nu ook helemaal niets meer mogen denken, vinden of zeggen, die vinden dat vrouwxn zich aanstellen en dat Zwarte Piet niet racistisch kan zijn omdat de Sinterklaastraditie een kinderfeest is. Tegen hen die zichzelf niet in deze groep plaatsen, die op dagelijkse basis ervaren dat het systeem niet voor hen ontworpen is en geen rekening met hen houdt of wil houden, wil ik zeggen, naar Audre Lorde: “The master’s tools will never dismantle the master’s house”. Zolang de regels ontworpen zijn om ons geen gelijke kans te geven, zullen we moeten strijden voor het veranderen van de regels. That being said, let’s begin:

“The master’s tools will never dismantle the master’s house”
Audre Lorde

De vrijheid vieren vanuit quarantaine

Bevrijdingsdag viel vorige week samen met verschillende protesten tegen de lockdown. Op social media lieten mensen zich uit over de ironie: de vrijheid vieren terwijl het je niet vrij staat om naar buiten te gaan of met vrienden samen te komen. Nu, bijna twee weken later, zijn de eerste versoepelingen van het corona beleid doorgevoerd. Kinderen die onder strenge regels weer naar school mogen en kappers die onze corona kapsels eindelijk kunnen bijknippen. Maar is dit het soort vrijheid waar we op 5 mei bij stil zouden moeten staan?

De geschiedenisboeken vertellen ons dat we in 1945 in Nederland weer veilig vrijuit konden doen en laten wat we wilden. Na 5 jaar bezet te zijn en waren we bevrijd van een onderdrukkend en repressief regime. De dreiging van nazi’s die je voor het minste of geringste oppakten of afvoerden was geweken. Mensen konden ’s avonds weer de straat op en konden met een gerust hart naar elke radiozender luisteren en elke krant lezen. Niet alleen de vrijheid was teruggewonnen, maar ook de veiligheid en het zelfbeschikkingsrecht, zo vertellen de geschiedenisboeken ons. Mensen konden zich weer uitspreken voor waar zij in geloofden en keuzes maken over hun eigen leven, zonder dat hier risico’s en negatieve gevolgen aan zaten.

Vrijheid in een (neo)liberale maatschappij

In de 21e eeuw lijken we de betekenis van vrijheid kwijtgeraakt te zijn. Op grond van vrijheid van meningsuiting worden intimidaties, beledigingen en verbaal misbruik goed gepraat. De gedachte is dat vrijheid betekent dat je kunt doen en zeggen wat je wilt, dat je niet door anderen beperkt wordt. Maar is afspraken maken met elkaar niet de enige manier om iedereen die vrijheid te bieden? Als we zouden leven in een maatschappij met complete vrijheid, dan zou er geen wetboek zijn, zou er geen overheid zijn, geen rechtstaat of politie. We zouden compleet vrij zijn, maar tegelijkertijd compleet vogelvrij. We zouden geen plichten hebben, maar ook geen rechten. Iedereen kan doen en laten wat ze willen en daarbij dus ook anderen schaden en kwetsen. In zo’n situatie ben je niet bezig met genieten van je vrijheid, je bent vooral druk met jezelf beschermen, want er is niemand anders die dat voor je doet. Vrij zijn is niet hetzelfde als onbeperkt zijn. Vrij zijn betekent dat je je beschermd en gesteund voelt, dat je veiligheid en zelfbeschikking niet geschonden worden door anderen.

Zo ook de vrije markt. Het neoliberalisme stelt geen overheidsbemoeienis op de markt, geen regels en geen verantwoordelijkheden. We moeten de economie zijn gang laten gaan en er vertrouwen in hebben dat dan alles goed komt. Maar dat is niet zo. Vrijheid betekent hier dat de sterke vrij zijn om ongestraft de zwakkere van hun vrijheid te beroven, hen uit te buiten en te misbruiken. Het is het gebrek aan goede, radicaal gelijkwaardige regels dat deze onderdrukking veroorzaakt. Om vrijheid voor allen mogelijk te maken, moeten we afspraken maken waarbij iedereen gehoord wordt.

Vrijheid gaat niet over jou, maar over ons samen

Als we het hebben over het vieren en behouden van de vrijheid, gaat het dus over het maken van en ons houden aan afspraken. Afspraken die ons in staat stellen om zo onbeperkt mogelijk te leven. Vrijheid gaat over veilig jezelf kunnen zijn en voor je idealen uit komen, zonder dat je bang hoeft te zijn door anderen in elkaar geslagen te worden of opgepakt te worden. Over zelf keuzes kunnen maken zonder hiermee de veiligheid van jou of je dierbaren in gevaar te brengen. Over soms jezelf inhouden om ook de vrijheid van anderen te waarborgen. Over elkaar respecteren en de ruimte geven. Vrijheid gaat juist wel over, ten tijde van een globale pandemie, binnen blijven en afstand houden om elkaar te beschermen. Vrijheid gaat niet over jou, maar over ons samen.

En vrijheid betekent ook ‘s avonds laat op straat kunnen lopen in welke outfit dan ook, zonder het risico te lopen verkracht of aangerand te worden. Over een bus in kunnen stappen zonder bang te zijn daaruit gezet te worden vanwege de kleding die je draagt. Over niet als transman met baarmoeder zelf deelname aan bevolkingsonderzoeken te moeten regelen, maar daar net als alle andere mensen met een baarmoeder automatisch een uitnodiging voor te krijgen. Over erop kunnen vertrouwen dat overheidsinstanties er voor alle inwoners van Nederland zijn, en iedereen gelijkwaardig behandelen, zonder discriminatie of etnisch profileren. Zelfs de 4 en 5 mei traditie zelf is selectief in wie herdacht wordt en wie niet. Wiens lijden erkend wordt en wiens lijden niet. Willen we echte vrijheid voor iedereen bereiken, dan zal ook naar hen die nu nog onzichtbaar en ongezien zijn - en actief zo worden gehouden -, gekeken en geluisterd moeten worden.

Dus nee, vrijheid gaat niet over doen waar je zin in hebt. Het gaat niet over onbeperkt kunnen leven. Als je zo met vrijheid omgaat, ben je niet bezig met de vrijheid waar zovelen in het verleden en het heden op dagelijkse basis voor moeten vechten. De geallieerden en het verzet, de bevolkingen in voormalig gekoloniseerde landen, de abolitionisten, mensen in Palestina, de Koerden, Oeigoeren en Kashmiris, mensen in indigenous gemeenschappen, vrouwxn, mensen van kleur, LHBTIQ+ mensen, mensen met fysieke of mentale beperkingen, mensen met chronische ziektes, mensen die neurodivers zijn. Als je denkt dat vrijheid betekent dat je met niets en niemand rekening hoeft te houden, ben je niet meer dan een onderdrukker van hen die nog niet in vrijheid leven. Zolang Nederland nog onderdrukking kent, zullen we geen echte vrijheid kennen.

BIJ1-kleurenbalk